Trong lịch sử võ thuật truyền thống của Quảng Đông, các bậc thầy như Hồng Hy Quan, Phương Thế Ngọc, Hoàng Phi Hồng và Diệp Vấn đều có sự liên kết chặt chẽ thông qua mối quan hệ sư đồ và dòng truyền nghề. Hệ thống võ thuật Nam Thiếu Lâm nổi tiếng với những nhân vật kỳ cựu như Hồng Hy Quan và Phương Thế Ngọc đã đặt nền móng cho nhiều thế hệ võ sĩ sau này. Những biểu tượng này không chỉ đại diện cho sức mạnh mà còn là cầu nối giữ gìn tinh thần và nghệ thuật võ học qua nhiều thời kỳ.
Võ sư Lục A Thái đóng vai trò trọng yếu trong việc phát triển võ phái Quảng Đông khi nhận đệ tử Hoàng Kỳ Anh, từ đó sáng lập ra nhóm “Quảng Đông Thập Hổ” – tập hợp các võ sĩ xuất chúng gồm Hoàng Kỳ Anh, Lương Khôn, Tô Hắc Hổ và nhiều người khác. Trong đó, Hoàng Phi Hồng là con trai của Hoàng Kỳ Anh và từng theo học dưới sự hướng dẫn của Lương Khôn. Võ công của Hoàng Phi Hồng được truyền lại cho đệ tử xuất sắc nhất là Lâm Thế Vinh, người đã tiếp tục truyền dạy cho Lưu Trạm – cha của đạo diễn võ thuật nổi tiếng Lưu Gia Lương.
Hoàng Phi Hồng có mối quan hệ sâu xa với Diệp Vấn và Lý Tiểu Long
Trước nhóm Quảng Đông Thập Hổ còn tồn tại một chi nhánh võ thuật phát triển từ Nam Thiếu Lâm gọi là Ngũ Tổ hay Ngũ Lão, bao gồm năm cao tăng như Chí Thiện thiền sư và Ngũ Mai sư thái. Truyền thuyết kể rằng Ngũ Mai sư thái từng rời khỏi chùa để thu nhận nữ đệ tử Nghiêm Vịnh Xuân, người đã sáng tạo ra môn phái Vịnh Xuân quyền. Môn phái này được truyền từ Nghiêm Vịnh Xuân qua chồng bà là Lương Bác Trù, rồi trải qua nhiều đời kế thừa như Lương Lan Quế, Hoàng Hoa Bảo cho đến khi đến tay Lương Tán – vị tổ sư chính thức đã hệ thống hóa và phát huy rộng rãi môn phái này với những tinh hoa đặc sắc.
Quảng Đông Thập Hổ từng được đưa lên phim
Diệp Vấn chính thức trở thành đệ tử của Trần Hoa Thuận – người kế tục phong cách Vịnh Xuân quyền từ dòng họ Lương, đồng thời học hỏi thêm từ con trai Lương Tán là Lương Bích. Do gia nhập khá muộn trong môn phái nên Diệp Vấn thường được xem là “nhập thất đệ tử”, thuộc thế hệ trẻ trong dòng võ học này.
Xét về mặt trình tự thế hệ võ học ở vùng Quảng Đông, có thể phân chia như sau: Hồng Hy Quan và Phương Thế Ngọc thuộc đời thứ hai sau Ngũ Lão; nhóm Quảng Đông Thập Hổ (gồm Hoàng Kỳ Anh, Lương Khôn) thuộc đời thứ ba; Hoàng Phi Hồng cùng với Lương Tán (Phật Sơn Tán Tiên Sinh) nằm ở đời thứ tư. Diệp Vấn thuộc đời thứ sáu còn Lý Tiểu Long cùng với Lưu Gia Lương ở thế hệ thứ bảy. Như vậy, Diệp Vấn là thế hệ hậu bối so với Hoàng Phi Hồng còn Lý Tiểu Long và Lưu Gia Lương gần như đồng niên.
Hình tượng Ngũ Mai sư thái trên phim ảnh
Khái niệm “Nam Thiếu Lâm” đề cập tới các ngôi chùa ở Phúc Kiến được xem là chi nhánh phía nam của Thiếu Lâm Tung Sơn – cái nôi phát triển nền võ thuật miền Nam Trung Quốc. Mặc dù chưa có tài liệu chính thức xác minh nguồn gốc cụ thể nhưng nhiều truyền thuyết và câu chuyện dân gian vẫn nhấn mạnh tầm ảnh hưởng sâu rộng của khu vực này từ cuối thời nhà Thanh. Theo sử liệu trên các trang thông tin lớn, Nam Thiếu Lâm Tự tại Tuyền Châu, Phúc Kiến được xây dựng từ triều đại nhà Đường và đạt đỉnh cao vào các triều đại nhà Tống với lịch sử kéo dài hơn 1300 năm.
Chùa Nam Thiếu Lâm từng bị phá hủy nhiều lần trong các biến cố lịch sử như năm 907, 1276 hay 1763 nhưng luôn được phục hồi. Thiền sư Chí Thiện được xem là người có công lớn trong việc phổ biến võ học Nam phái xuống Quảng Đông, góp phần hình thành nền tảng võ thuật mang dấu ấn cá nhân đặc trưng của vùng đất này cũng như ảnh hưởng sâu rộng đến các danh sư đầu ngành như Hồng Hy Quan và Hoàng Phi Hồng.
Lý Liên Kiệt từng thủ vai Hồng Hy Quan
Thiền sư Chí Thiện nổi bật với công lao thống nhất cũng như phát triển võ lâm miền Nam Trung Quốc bằng cách truyền dạy cho nhiều đệ tử tục gia. Nổi bật trong số đó là Hồng Hy Quan – người sáng lập ra phong trào Hồng quyền, một trong những phái lớn nhất của Nam quyền. Điểm đặc trưng của Hồng quyền nằm ở “tam bảo” gồm Công tự phục hổ quyền mang tính cương mãnh, Thiết tuyến quyền đề cao nội công và bài quyền uyển chuyển kết hợp linh hoạt giữa hổ và hạc gọi là Hổ hạc song hình quyền.
Lục A Thái – đệ tử được trực tiếp chỉ điểm bởi Hồng Hy Quan – giữ vai trò then chốt trong việc truyền lại nghệ thuật cho Hoàng Kỳ Anh. Sau đó, Hoàng Kỳ Anh tiếp tục truyền thụ cho con trai mình – Hoàng Phi Hồng – người kiệt xuất đã phục hưng phong cách Hồng quyền với những kỹ thuật nổi bật như Vô ảnh cước, Phi thùy hay Ngũ lang bát quái côn. Cũng cần nhắc đến sự đóng góp của vợ ông là Mạc Quế Lan khi phát triển thêm Mạc quyền.
Hoàng Phi Hồng là cao thủ Hồng Quyền
Lâm Thế Vinh – đệ tử xuất sắc nhất của Hoàng Phi Hồng – đã gây dựng môn phái riêng mang tên “Hổ hạc”, thu hút hàng vạn đồ đệ nổi danh với biệt danh “Hổ hạc tứ đại kim cương”. Dòng võ thuật này tiếp tục phát triển dưới sự dẫn dắt của Triệu Chí Lăng, người có công mở rộng phạm vi ảnh hưởng của phong trào ra toàn cầu với số lượng đệ tử lên đến hơn 200 nghìn người.
Bên cạnh phong trào Hồng quyền, vùng Quảng Đông còn ghi dấu ấn với “ngũ đại danh quyền” gồm các trường phái: Hồng, Lưu, Thái, Lý và Mạc quyền cùng rất nhiều môn phái khác như Thái Lý Phật hay Vịnh Xuân quyền – tất cả tạo nên một bức tranh đa dạng giàu bản sắc về nghệ thuật võ thuật miền Nam Trung Quốc.
